MIDDEN - DELFLAND

Het verhaal van de zes Torentjeswoningen

10 augustus 2015. Tijdens de inventarisatie van de polders van Midden-Delfland werd ook het, veelal agrarisch, erfgoed gefotografeerd en beschreven in zeven zogenaamde polderboekjes. Bij de oudere tuinderswoningen viel één type hierbij bijzonder op: de 'torentjeswoning'. Er bleken er zes te staan, één in Maasland en vijf in Den Hoorn. Het verhaal, dat nader onderzoek opleverde, werd gepubliceerd in het Historisch Jaarboek Schipluiden 2013. Op deze pagina een samenvatting.

Voordijkshoornsepolder
De vaarsloot in de latere Laan van Groenewegen in de Voordijkshoornsepolder in Den Hoorn (ca. 1950) met o.a. de torentjeswoning en tuin van Bentvelsen.

In het begin van de twintigste eeuw ontwikkelden de agrarische dorpen Maasland en Den Hoorn zich snel tot tuindersdorpen. Melkveebedrijven en weilanden werden in rap tempo omgevormd tot tuinderijen. Eerst werden lage kasjes toegepast, het zogenoemde platglas; later komen de hogere kassen en warenhuizen en worden deze verwarmd, zodat het hele jaar door gewassen konden worden gekweekt. Luchtfoto's van Maasland (Commandeurspolder en Oude Campspolder) en Den Hoorn (Kerkpolder, Voordijkshoornsepolder en Harnaschpolder) laten deze glastuinbouw goed zien. In beide dorpen kwam bovendien een groenteveiling om de producten te kunnen verhandelen. De veiling van Maasland werd in 1906 opgericht. De Delftsche Groentenveiling stamt uit 1902 en was gevestigd aan de Westvest in Delft. De sterke groei van de tuinbouw vroeg om meer ruimte. Deze werd gevonden in Den Hoorn, waar de Delftsche Groentenveiling in 1921 een nieuw complex opende.

Platglas
Platglas bij Bentvelsen in Den Hoorn.

Commandeurspolder ca. 1950
Commandeurspolder Maasland ca. 1950.

De eerste tuinderswoningen waren verbouwde boerderijen; de veestal werd omgevormd tot werkruimte om groente te sorteren en verpakken. Al snel ontstond een nieuw type tuinderswoning, waarbij de werkruimte meestal niet aan de woning vastzat. Dit zogenoemde compacttype, gebouwd in de periode 1920-1930, had een bijna vierkant oppervlak en een door het midden, van voren naar achteren, lopende gang. Ook werd de in die tijd in de mode zijnde mansarde kap toegepast, die extra veel ruimte opleverde op de verdieping. Zowel in Maasland (Kluiskade, Westgaag) als in Den Hoorn staan nog verschillende tuinderswoningen van dit type.

Zes van deze woningen vertonen nog een extra overeenkomst: op de voorgevel staan vier torentjes, pilasters genoemd. De uiterlijke overeenkomsten van deze zes woningen zijn zo treffend dat ze welhaast door dezelfde ontwerper/bouwer zouden kunnen zijn gemaakt. Onderzoek wees echter uit dat er twee bouwers aan het werk zijn geweest, die elk drie van deze woningen bouwde.

De eerste woning werd door Johannes Groenewegen uit Maasland gebouwd aan de Tramkade nr. 13 in Den Hoorn (1924). Daarna bouwde hij bovendien de woningen aan de Westgaag nr. 12 (1928) en de Harnaskade nr. 15 (1928).

J.C. Groenewegen

Tramkade 13
Tramkade 13 Den Hoorn

Westgaag 12 Maasland
Westgaag 12 Maasland

Harnaskade 15 Den Hoorn
Harnaskade 15 Den Hoorn

Willem van Mierlo uit Schipluiden bouwde de woningen aan de Laan van Groenewegen nr. 12 (1928), de Dijkshoornseweg nr. 45 (1929) en de Lookwatering nr. 1 (1929). Als we goed kijken naar de zes woningen dan valt op dat Van Mierlo liever metselsteen gebruikte waar Groenewegen natuursteen toepaste.

W. van Mierlo

Laan van Groenewegen 12 (nu) Delft.
Laan van Groenewegen 12 (nu) Delft.

Dijkshoornseweg 45 Den Hoorn
Dijkshoornseweg 45 Den Hoorn.

Lookwatering 1 Den Hoorn
Lookwatering 1 Den Hoorn.

De twee aannemers kenden elkaar ongetwijfeld (ze bouwden tegelijkertijd in Den Hoorn) en het is niet onwaarschijnlijk dat er bouwtekeningen werden uitgewisseld. Het was ook niet ongebruikelijk dat een woning werd uitgezocht om na te bouwen.

Inmiddels zijn alle kassen opgeruimd en hebben plaatsgemaakt voor woningbouw; aan de Westgaag maakten de kassen plaats voor gras. De zes tuinderwoningen, aangepast aan de huidige normen, staan er gelukkig nog als herinnering aan de bloeiende tuinbouwperiode van de dorpen Maasland en Den Hoorn.

Den Hoorn ca. 1960
Den Hoorn ca. 1960. links de Harnaschpolder, rechts de Voordijkshoornsepolder en op de voorgrond de Kerkpolder.

Meer informatie: Historisch Jaarboek Schipluiden 2013.
Foto's: Fam. Bentvelsen, collectie Museum De Schilpen, collectie Museum Het Tramstation.

11 augustus 2015